Şefika

Yapıt Hakkında

Prof. Dr. Bilge Onural, 40’lı yaşlarının sonlarında İzmir’de bir üniversitede öğretim üyeliği yapan Dermatoloji hocası bir tıp doktorudur. Yaşamı tam bir başarı öyküsü olan Bilge, zeki, çalışkan, aydın bir Cumhuriyet kadınıdır. Entelektüel ve iyi bir ailede yetişmiş, ideal bir evlilik yapmıştır. İkiz kız çocukları yurt dışında tahsil görmektedir. Ancak son rektörlük seçiminde en çok oyu almasına karşın Rektör olarak atanmaması, özel hayatındaki sorunlar, ünlü bir plastik cerrah olan eşinin kendisini aldattığını düşünmesiyle eşini evden kovmuş olması Bilge’yi çalkantılı bir döneme sokar. İlkelerinin doğrularını yapmak üzerine kurduğu yaşamında, son dönemde olan bitenler Bilge’yi hayatını sorgulamaya iter. Bu sorgulamanın ortasında Bilge, Ankara’daki annesinin birdenbire komaya girmesiyle kendisini bambaşka bir maceranın içinde bulur. 

Ankara’daki annesi Münevver Hanım’ın yanına koşan Bilge, annesinin kendisi için hazırladığı büyük bir dosya bulur. Annesi kendisine bıraktığı notta şöyle demektedir: “Şimdi işini gücünü bırakıp benimle bu yola çıkmanı istiyorum senden. Biliyorum tuhaf, zor, muhtemelen çok zamansız, hatta belki de imkânsız geliyor sana şu an böyle bir yolculuğa çıkmak. Ama bana güven yavrum, pişman olmayacaksın.”

Annesinin başucunda hastanede beklerken bu dosyayı okumaya başlayan Bilge’yi büyük sürprizler beklemektedir. Bilge’nin annesi Münevver Hanım bir zamanlar tahsil gördüğü tarih bölümü bitirme tezini yazmak için Şefika Gaspıralı ile yaptığı mülakatların notlarını bırakmıştır Bilge’ye. Hiçbir zaman yazılamayan bu tezin notları arasında Bilge, yalnızca 1917 yılında Kırım’da milletvekili ve meclis başkan vekili seçilmiş olan Şefika Hanım’ın hayat hikâyesini bulmakla kalmaz aynı zamanda annesine ait hiç bilmediği aile sırlarını da öğrenir. 19. Yüzyılın sonunda İsmail Gaspıralı liderliğinde Kırım’da yaşanan eğitim ve aydınlanma reformunun ayrıntılarını ilk kez bu notlardan okuyan Bilge, Rusya’daki Türk kadın hareketinin lideri Şefika Hanım’ı tanır, onun Kırım’da başlayan, Azerbaycan Başbakanının eşi olarak Bakü’de devam eden ve Mustafa Kemal Paşa sayesinde İstanbul’da süren yaşamında karşılaştığı zorlukları ve neleri, nasıl başardığını okur. Hem annesinin hem de Şefika Hanım’ın yaşadıklarıyla kendi hayatını karşılaştıran Bilge’nin, kendi yaşamına dair sorgulamaları yüz yıllık bir tarih perspektifinde derinleşerek sürer. 

Okur bir yandan Münevver Hanım’ın sağlık durumunu merak ederken, bir yandan Şefika Hanım’ın tamamen gerçek ve sıra dışı yaşam öyküsünü öğrenir, bir yandan da Bilge’nin yaşamının bambaşka yollara evrilişini izler. Şefika Hanım, Münevver ve Bilge, farklı zamanlarda yaşamış üç kuşak Türk kadını olarak aynı sorunları yaşamakta ve aynı kaygıları taşımaktadır. Peki bugünün Türkiye’sinde Bilge, bu sorunları çözebilecek midir?

Öyküde yer alan Bilge ve Münevver karakterleri hikâyeyi günümüze taşımak için kullanılan kurgu karakterlerdir. Ancak öykünün Gaspıralı ailesiyle ilgili bölümlerinin tamamı gerçek olup nitelikli bir tarih araştırması ve konunun uzmanlarından alınmış tarih danışmanlığıyla yazılmıştır. Şefika Gaspıralı Rusya’daki Türk kadın hareketinin lideri, Türk eğitim reformunun önderi İsmail Gaspıralı’nın kızı, ünlü düşünür Yusuf Akçura’nın yeğeni, Kırım’da basılan ve Çin’den Afrika’ya, Hindistan’dan Avrupa’ya kadar tüm Türk Dünyasına dağıtılan ünlü Tercüman gazetesinin sekreteri, ilk kadın dergilerinden biri olan Âlem-i Nisvan’ın genel yayın yönetmeni, 1917 yılında seçilmiş ilk Türk kadın milletvekili ve meclis başkan vekili, 1918 yılında kurulan Azerbaycan Cumhuriyetinin ilk başbakanlarından biri olan Nesip Yusufbeyli’nin eşidir.