Secondary Cause of Death

Katil Uşak Değil

Peter Gordon tarafından yazılan ve Türkçeye Katil Uşak Değil adıyla kazandırdığım Secondary Cause of Death, Müfettiş Pratt üçlemesinin ikinci oyunudur. İlk oyunun bıraktığı yerden birkaç yıl sonrasında geçen eser, yine Agatha Christie tarzı klasik polisiyeleri tiye alan, dolandırıcılık, gizli kimlikler ve cinayetlerle örülü yüksek tempolu bir komedi-fars oyunudur. Avrupa’da savaş bulutları toplanmaktadır. İlk oyundaki trajik ve komik olayların geçtiği Bagshot Evi, Albay Charles Craddock’a miras kalmıştır. Albay, bu büyük malikaneyi elit konuklar için lüks bir otele dönüştürmüştür.

Müfettiş Pratt, Albay Craddock’a kötü bir haber vermek üzere yeniden malikaneye gelir. Ancak Pratt’in ayak basmasıyla birlikte otelde işler çığırından çıkar. İlk oyundaki amatör dedektif Joan Maple’ın kız kardeşi olan Cynthia Maple, otel konukları için eğlenceli bir "katil kim? / cinayet çözme" (murder mystery) gecesi organize etmiştir. Fakat konuklardan biri bu oyunu fazla ciddiye alır ve kurgusal olması gereken cinayetler gerçeğe dönüşmeye başlar. Sahte cinayet oyunu ile gerçek cinayetler birbirine girerken, beceriksiz Müfettiş Pratt’in durumu çözmeye çalışması malikaneyi tam bir kaosa ve ceset tarlasına çevirir.

Çevirmenin Notu: Peter Gordon’ın dil tarzına iki oyundur rehberlik eden bir çevirmen olarak, onun alametifarikasının "ciddi bir atmosferde yapılan absürt salaklıklar" olduğunu çok iyi biliyorum. Pratt’in İngilizce fonetik hatalarını, Türkçenin deyimlerine ve kelime oyunlarına uyarlarken her replikte sahnede kopacak kahkahayı hesapladım. Bu metin, oyuncuların sahnedeki paslaşma ritmini milimetrik olarak besleyen, Türk seyircisinin mizah reflekslerine tamamen uyumlu dinamik bir mekanizmadır.

Yönetmenler için prestijli, dinamik ve seyirciyi avucunun içine alacak bir reji fırsatı; seyirci içinse şık bir dönem atmosferinde katili ararken gülmekten yorulacakları bir tiyatro deneyimi sizi bekliyor.

Bu iki oyunu çevirirken temel felsefem şuydu: Sadakat, metindeki kelimelere değil; yazarın seyircide yaratmak istediği kahkaha hissiyatınadır. Bu sebeple, Katil Uşak Değil artık sadece İngiliz taşrasında geçen birer oyun değil; Türk tiyatrosunun dinamik oyunculuk geleneğiyle (tuluat ve orta oyunu kıvraklığıyla) gizliden gizliye paslaşan, sahnelenmesi son derece keyifli birer reji harikasıdır.

"Katil Uşak Değil", sahne perdesi açıldığı andan itibaren seyirciyi 1939 yılının o puslu, tekinsiz ve aristokratik İngiltere taşrasına ışınlar

Bir yanda radyodan yükselen dönem müzikleri, şömineden gelen odun çıtırtıları, şık kristal kadehler ve yaklaşan İkinci Dünya Savaşı’nın getirdiği o gergin, casusluk kokan soğuk savaş havası; diğer yanda ise bu ağırbaşlı ciddiyetin tam ortasına bomba gibi düşen komik kaos unsurları. Dışarıda patlayan gök gürültüleri ve fırtına, malikanenin içindeki gizemli gölgelerle birleşirken, sahneye hakim olan bu Gotik ve nostaljik gerilim hissi, karakterlerin yarattığı komedi unsurlarını daha da parlatır.

Ve unutmayın; isim yanıltıcı olabilir, deliller karartılabilir, dedektifimiz her şeyi birbirine katabilir ama emin olabileceğiniz tek bir şey var: Bu oyunda katil kesinlikle uşak değil... Tabii eğer uşak, sırf şüphe çekmemek için uşak taklidi yapan bir nazi casusu değilse!